Standard Jakości IFS a Ochrona przed Szkodnikami (DDD) – Klucz do Bezpieczeństwa Żywności i Sukcesu w Branży Spożywczej

Wyobraź sobie: na kilkanaście godzin przed zaplanowanym audytem IFS w dużym zakładzie spożywczym we Wrocławiu kierownik produkcji dostrzega przemykającego gryzonia w pobliżu linii produkcyjnej. W jednej chwili staje się jasne, że stawką jest nie tylko jedna partia produktów, ale również reputacja firmy i możliwość utraty certyfikacji IFS, która otwiera drzwi do kluczowych kontraktów. Taka sytuacja dobitnie pokazuje, że nawet drobne zaniedbanie w ochronie przed szkodnikami może zniweczyć wielomiesięczne starania o najwyższe standardy bezpieczeństwa żywności.

Na całym świecie bezpieczeństwo żywności jest absolutnym priorytetem – to fundament zaufania konsumentów do producentów i marek spożywczych. Głównym celem wszelkich wysiłków w tym obszarze jest zapewnienie, że spożywany produkt nie wywoła żadnych negatywnych skutków zdrowotnych, takich jak zatrucie pokarmowe. Statystyki są alarmujące: szacuje się, że skażona żywność może przenosić ponad 200 różnych chorób, a każdego roku choroby biegunkowe spowodowane niebezpieczną żywnością prowadzą do ponad 2 milionów zgonów – w większości dotykając najmłodszych. Zagrożenia zdrowotne mogą mieć charakter mikrobiologiczny (bakterie, wirusy, grzyby, priony, pasożyty), chemiczny (toksyczne związki, pozostałości pestycydów, metale ciężkie), radioaktywny lub fizyczny (ciała obce, np. odłamki szkła czy metalu).

Współczesne realia produkcji żywności sprawiają, że łańcuch dostaw staje się coraz bardziej złożony. Globalizacja handlu, intensyfikacja produkcji rolnej oraz wprowadzanie nowych technologii sprawiają, że żywność przebywa dłuższą drogę od producenta do konsumenta. Im dłuższy i bardziej skomplikowany jest ten łańcuch, tym więcej potencjalnych punktów, w których może dojść do skażenia lub zaniedbań. Tradycyjne, lokalne metody kontroli higieny okazują się niewystarczające wobec takiej skali wyzwań. Konieczne stało się więc wdrożenie solidnych, międzynarodowo uznanych standardów, które ujednolicają wymagania i skutecznie chronią zdrowie publiczne niezależnie od miejsca produkcji.

Standard IFS Food powstał właśnie w odpowiedzi na te wyzwania jako prywatna inicjatywa branży spożywczej, zarządzana przez organizację IFS Management GmbH (powołaną przez niemiecką i francuską federację handlu detalicznego). Jego celem jest audytowanie jakości i bezpieczeństwa produktów spożywczych u producentów oraz dostawców (zwłaszcza wytwarzających pod marki własne sieci handlowych) na wszystkich etapach przetwórstwa (z wyłączeniem produkcji pierwotnej) oraz w firmach zajmujących się pakowaniem żywności luzem.

IFS wyznacza jednolite kryteria audytowe i system oceny, wymaga współpracy z akredytowanymi jednostkami certyfikującymi oraz zapewnia porównywalność i przejrzystość w całym łańcuchu dostaw. Istotnym założeniem jest również redukcja kosztów i oszczędność czasu dzięki ograniczeniu liczby powtarzających się audytów u tych samych dostawców. Co ważne, IFS Food został oficjalnie uznany przez organizację GFSI (Global Food Safety Initiative), co potwierdza jego międzynarodową wiarygodność i sprawia, że certyfikat IFS jest szeroko akceptowany na globalnym rynku.

Na przestrzeni lat IFS Food rozwinął się z inicjatywy regionalnej w globalnie uznany punkt odniesienia w dziedzinie bezpieczeństwa żywności. Jego powstanie wynikało z potrzeby ograniczenia czasu i zasobów traconych na wielokrotne audyty różnych standardów – IFS miał zastąpić je jednolitym standardem, według którego można ocenić wszystkich dostawców. Uznanie IFS przez GFSI dodatkowo umocniło jego pozycję jako międzynarodowego benchmarku w branży spożywczej.

Dla producentów i przetwórców żywności posiadanie certyfikatu IFS przekłada się na wymierne korzyści biznesowe. Spełniając powszechnie akceptowane wymagania, firma zyskuje przewagę konkurencyjną: certyfikat IFS buduje zaufanie wśród kontrahentów i konsumentów, otwiera dostęp do największych sieci detalicznych i rynków zagranicznych oraz ogranicza konieczność przeprowadzania wielu powtarzających się audytów ze strony różnych klientów. W efekcie organizacja oszczędza czas i koszty operacyjne, a zarazem wzmacnia reputację marki. Warto więc traktować certyfikację IFS nie tylko jako wymóg formalny, ale jako strategiczną inwestycję w rozwój firmy i trwałą przewagę konkurencyjną.

Wdrożenie i utrzymanie standardu IFS wymaga kompleksowego systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności, który uwzględnia wszystkie potencjalne zagrożenia – w tym skuteczną ochronę przed szkodnikami. Obecność insektów czy gryzoni w zakładzie produkcyjnym jest absolutnie niedopuszczalna, bo może natychmiast zdyskwalifikować produkt i naruszyć wymagania certyfikacji. Dlatego przedsiębiorstwa spożywcze sięgają po wsparcie wyspecjalizowanych firm DDD. Protect24h.pl, działająca na terenie Dolnego Śląska (m.in. Wrocław, Zgorzelec, Jelenia Góra, Świdnica, Wałbrzych, Bolesławiec, Strzegom, Kłodzko), jest wiodącym dostawcą usług DDD dla branży spożywczej, oferując rozwiązania w pełnej zgodności z wymogami IFS. Profesjonalny monitoring i zwalczanie szkodników oraz regularna deratyzacja, dezynsekcja i dezynfekcja w wykonaniu Protect24h.pl pomagają zakładom produkcyjnym spełniać rygorystyczne wymagania IFS – niezbędne do uzyskania i utrzymania certyfikatu. Firma oferuje zarówno szybką interwencję w razie pojawienia się szkodników, jak i stałe umowy serwisowe DDD, zapewniając kompleksowe zabezpieczenie obiektów spożywczych i pełną zgodność z wymogami standardu IFS.

Standard IFS Food – fundament jakości i bezpieczeństwa w branży spożywczej

Historia, cele i korzyści wdrożenia standardu IFS Food

Standard IFS (International Featured Standards Food) narodził się w 2003 roku z inicjatywy Niemieckiej Federacji Handlu Detalicznego (HDE) oraz Francuskiej Federacji Przedsiębiorstw Handlowych (FCD). Powstanie tego standardu było odpowiedzią na rosnące oczekiwania konsumentów co do jakości żywności, zwiększoną odpowiedzialność sieci handlowych za produkty własnej marki oraz postępującą globalizację łańcuchów dostaw, które wymagały ujednoliconego podejścia do kwestii bezpieczeństwa żywności. Wersja 4 standardu, opracowana we współpracy z FCD, została wydana już w 2004 roku, a w latach 2005–2006 dołączyła do niego włoska federacja handlu detalicznego – potwierdzając, że idea wspólnego standardu miała wymiar międzynarodowy. Obecnie za rozwój i utrzymanie normy odpowiada organizacja IFS Management GmbH.

Podstawowym celem twórców IFS było ustanowienie wspólnej normy z jednolitym systemem oceny, umożliwiającej porównywalność i przejrzystość w całym łańcuchu dostaw żywności. Dzięki temu dostawcy oraz sieci handlowe mogą ograniczyć liczbę osobnych audytów – co przekłada się na oszczędność czasu i redukcję kosztów zarówno po stronie producentów, jak i odbiorców.

Wdrożenie standardu IFS przynosi przedsiębiorstwom z branży spożywczej szereg korzyści:

Ujednolicenie i przejrzystość: IFS wprowadza wspólny język i jasno określone wymagania dla całej branży spożywczej. Dzięki temu komunikacja i współpraca na wszystkich etapach łańcucha dostaw jest znacznie łatwiejsza.
Zaufanie klientów i konsumentów: Posiadanie certyfikatu IFS buduje wiarygodność firmy. Klienci detaliczni i konsumenci mają większe zaufanie do produktów i procesów firmy certyfikowanej, co sprzyja lojalności i pozytywnemu wizerunkowi marki.
Oszczędność czasu i kosztów: Standaryzacja wymagań i wzajemne uznawanie audytów ograniczają konieczność przeprowadzania wielu powtórnych kontroli u tych samych dostawców. Mniej audytów to mniejsze obciążenie dla firmy, zarówno organizacyjne, jak i finansowe.
Dostęp do globalnych rynków: Certyfikat IFS, uznawany przez GFSI, otwiera drzwi do międzynarodowej współpracy. Wielu globalnych detalistów wymaga od dostawców posiadania certyfikacji uznanej przez GFSI – IFS spełnia ten warunek, zwiększając konkurencyjność firmy na arenie międzynarodowej.
Ciągłe doskonalenie: Standard promuje filozofię ciągłego doskonalenia (zgodnie z cyklem PDCA – Plan-Do-Check-Act). Wdrożenie IFS skłania firmę do systematycznej optymalizacji procesów produkcyjnych i operacyjnych, co przekłada się na wyższą efektywność i lepsze wyniki jakościowe.

Kluczowe założenia IFS Food v8 i znaczenie dla producentów

IFS Food v.8, jako najnowsza wersja standardu, opiera się na sprawdzonych podstawach poprzednich edycji, jednocześnie wprowadzając dodatkowe uszczegółowienia. Wersja ta kładzie nacisk na kilka kluczowych obszarów, m.in.: najwyższe zaangażowanie kierownictwa firmy w kwestie bezpieczeństwa, skuteczne wdrożenie i utrzymanie systemu HACCP, rozbudowany system zarządzania jakością i bezpieczeństwem żywności, wysokie wymagania co do infrastruktury zakładu, ścisłą kontrolę produktu i procesu, rygorystyczne zasady higieny personelu oraz szczególne wymagania dla produktów skupowanych (handlowych).

Standard IFS Food definiuje 12 fundamentalnych wymagań – są to absolutnie krytyczne elementy systemu bezpieczeństwa żywności, które muszą zostać spełnione, aby firma w ogóle mogła uzyskać certyfikację. Audyty certyfikacyjne odbywają się co roku (certyfikat jest ważny 12 miesięcy), jednak w zależności od liczby i wagi stwierdzonych niezgodności okres ten może ulec skróceniu. Dla zwiększenia wiarygodności systemu wprowadzono zasadę, że co trzeci audyt IFS jest niezapowiedziany, co motywuje firmy do utrzymywania stałej gotowości i wysokiego poziomu bezpieczeństwa przez cały czas, a nie tylko na potrzeby zaplanowanej kontroli.

Filozofia IFS opiera się na podejściu procesowym, silnie powiązanym z cyklem Deminga (Plan-Do-Check-Act). Zarządzanie bezpieczeństwem żywności traktowane jest jako dynamiczny, ciągle doskonalony system – każdy proces w przedsiębiorstwie powinien być zaplanowany, wykonany, skontrolowany i usprawniony w razie potrzeby, aby zapewnić bezpieczeństwo produktu. Taki nacisk na zintegrowane podejście sprawia, że bezpieczeństwo żywności nie może funkcjonować w oderwaniu od innych działań firmy. Wszystkie aspekty – od kontroli surowców, poprzez higienę personelu, aż po zwalczanie szkodników – są ze sobą powiązane i muszą być spójnie zarządzane.

Dla dostawców usług takich jak DDD oznacza to, że skuteczna kontrola szkodników nie może być jedynie reaktywną, doraźną interwencją. Musi ona zostać płynnie włączona w ogólny system zarządzania bezpieczeństwem żywności danego zakładu. W praktyce wymaga to od firmy DDD proaktywnego, holistycznego podejścia – współpracy z kierownictwem i personelem, planowania działań prewencyjnych, bieżącego monitoringu oraz ciągłego doskonalenia metod. Taka integracja zapewnia, że działania zapobiegawcze i monitoringowe przeciw szkodnikom są spójne z resztą procesów w zakładzie, minimalizując ryzyko skażenia produktu i wspierając ciągłe doskonalenie systemu.

Zintegrowana ochrona przed szkodnikami (IPM) w kontekście standardu IFS

Znaczenie usług DDD (dezynfekcja, dezynsekcja, deratyzacja) dla bezpieczeństwa żywności

Usługi DDD obejmują trzy kluczowe obszary, niezbędne do utrzymania higieny i bezpieczeństwa w środowiskach, gdzie produkowana, przetwarzana lub przechowywana jest żywność:

Dezynfekcja: zespół czynności mających na celu niszczenie drobnoustrojów chorobotwórczych (bakterii, wirusów, grzybów) w środowisku produkcji żywności. Stosowane są metody fizyczne (np. wysoka temperatura: wygotowywanie, pasteryzacja; promieniowanie UV) oraz chemiczne (np. środki utleniające, alkoholowe, chlorowe). Celem dezynfekcji jest eliminacja zagrożeń mikrobiologicznych i zapobieganie chorobom przenoszonym przez żywność.
Dezynsekcja: działania mające na celu zwalczanie niepożądanych stawonogów (owadów, pajęczaków, roztoczy) w otoczeniu produkcji żywności. Obejmuje to tępienie m.in. much, karaluchów, mrówek, moli spożywczych czy roztoczy. Szkodniki te mogą przenosić patogeny, powodować skażenie produktów i surowców, a także stanowić uciążliwość dla personelu (np. ukąszenia, alergeny).
Deratyzacja: zwalczanie gryzoni, głównie myszy i szczurów, które stanowią poważne zagrożenie sanitarne i materiałowe w zakładach spożywczych. Gryzonie przenoszą niebezpieczne patogeny (bakterie, wirusy) oraz niszczą żywność i infrastrukturę (przegryzanie opakowań, kabli itp.).

Obecność jakichkolwiek szkodników w zakładzie produkującym żywność jest absolutnie niedopuszczalna – nawet pojedynczy incydent oznacza ryzyko zanieczyszczenia produktu, surowca lub opakowania, co natychmiast narusza standardy bezpieczeństwa żywności (takie jak IFS). Dlatego tak ważne jest utrzymanie maksymalnej higieny i porządku, aby konieczność stosowania radykalnych środków chemicznych pojawiała się wyłącznie w sytuacjach awaryjnych.

Szkodniki to nie tylko uciążliwe „robaki” – to roznosiciele zagrożeń biologicznych, chemicznych i fizycznych oraz źródło dotkliwych strat ekonomicznych. Poprzez kontakt z żywnością lub miejscami jej przechowywania szkodniki mogą wprowadzać do produktów niebezpieczne mikroorganizmy lub zanieczyszczenia (np. odchody, fragmenty ciała), bezpośrednio zwiększając ryzyko wywołania zatrucia pokarmowego u konsumentów. Z kolei straty spowodowane zniszczeniem surowców czy wyrobów gotowych przez szkodniki oznaczają realne koszty dla firmy – od wartości wyrzuconych partii, po ewentualne kary i roszczenia związane z niespełnieniem wymogów sanitarnych. Kompleksowe podejście do usług DDD jest zatem krytycznym elementem strategii ograniczania ryzyka. Zaniedbanie któregokolwiek z tych obszarów może uruchomić efekt domina: od wystąpienia ogniska choroby przenoszonej przez żywność, przez kosztowne wycofywanie produktów z rynku, aż po trwałe szkody w reputacji przedsiębiorstwa.

Zasady zintegrowanej ochrony przed szkodnikami (IPM) zgodne ze standardami IFS

Zintegrowana ochrona przed szkodnikami (IPM) (ang. Integrated Pest Management) to kompleksowe podejście, którego celem jest niedopuszczenie do zadomowienia się szkodników w obiekcie poprzez skupienie działań na likwidowaniu miejsc ich schronienia oraz zabezpieczaniu potencjalnych dróg wejścia.

Kluczowe komponenty IPM, zgodne z IFS, obejmują:

Lustracja obiektu: Dokładna inspekcja całego zakładu (łącznie z rzadko używanymi pomieszczeniami technicznymi, magazynami, strychami itp.), mająca na celu ocenę stanu budynków i identyfikację potencjalnych dróg przedostawania się szkodników (np. nieszczelności przy drzwiach i oknach, otwory przy instalacjach, doki załadunkowe). Już na tym etapie można wykryć zaniedbania – często jedno zapomniane pomieszczenie staje się „rajem” dla szkodników.
Identyfikacja szkodnika: Precyzyjne określenie gatunku szkodnika na podstawie pozostawionych śladów (np. martwe owady, wylinki, odchody, nadgryzione produkty, specyficzny zapach) lub poprzez złapanie żywych osobników. Prawidłowa identyfikacja pozwala dobrać skuteczne metody zwalczania i uniknąć błędnych działań.
Działania profilaktyczne: Wszystkie kroki, które utrudniają szkodnikom dostęp do obiektu oraz ograniczają możliwość ich rozmnażania. Obejmuje to m.in. uszczelnianie szczelin w murach i podłogach, montaż siatek w oknach i kurtyn powietrznych w bramach, utrzymanie czystości (regularne usuwanie resztek jedzenia, kurzu), właściwe przechowywanie produktów (kontrola dostaw pod kątem szkodników, składowanie towarów na paletach z dala od ścian) oraz prawidłowe zarządzanie odpadami (zamykane pojemniki, częsty wywóz śmieci, mycie kontenerów). Ważne jest też utrzymanie porządku wokół budynków – koszenie trawy, usuwanie stojącej wody, likwidacja gniazd ptaków – by nie tworzyć przyjaznego otoczenia dla szkodników.
Monitoring szkodników: Stała kontrola obecności szkodników za pomocą rozmieszczonych w obiekcie urządzeń monitorujących, takich jak karmniki deratyzacyjne (zatrute przynęty dla gryzoni), pułapki lepne i feromonowe na owady czy lampy owadobójcze. Regularne przeglądy tych urządzeń pozwalają wcześnie wykryć pierwsze oznaki pojawienia się szkodników oraz ocenić skalę problemu. Monitoring pełni podwójną rolę: sygnalizuje pojawienie się intruza i dostarcza danych do analizy trendów (czy problem narasta, czy jest pod kontrolą).
Zwalczanie szkodników: Jeśli pomimo działań prewencyjnych dojdzie do pojawienia się szkodników, wdraża się metody ich eliminacji – fizyczne, chemiczne lub biologiczne. Ważne jest, by priorytetowo traktować metody o najmniejszym wpływie na środowisko i bezpieczeństwo żywności, a użycie pestycydów ograniczać do niezbędnego minimum, zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Ocena skuteczności: Po przeprowadzeniu każdego zabiegu konieczna jest ocena jego efektów. Obejmuje ona dalszą obserwację (monitoring) i sprawdzenie, czy problem ustał. Jeśli szkodniki nadal się pojawiają, należy powtórzyć zabieg lub zmienić zastosowaną metodę/preparat. Ważne są opinie personelu pracującego na co dzień w danym obszarze, ale najbardziej obiektywne dane dostarczają regularnie kontrolowane pułapki i urządzenia monitorujące.
Dokumentacja: Prowadzenie pełnej dokumentacji wszystkich działań związanych z kontrolą szkodników. Obejmuje ona m.in. protokoły z przeprowadzonych dezynsekcji/deratyzacji, mapy obiektu z zaznaczonym rozmieszczeniem pułapek i przynęt, raporty z inspekcji oraz rejestr zaleceń i podjętych działań korygujących. W dokumentacji odnotowuje się daty, miejsca, użyte środki (z nazwami preparatów i numerami pozwoleń), zalecenia dla personelu po zabiegu oraz wszelkie obserwowane oznaki aktywności szkodników. Taka dokumentacja jest wymagana przez standardy (w tym IFS) i stanowi dowód należytej staranności w zakresie ochrony przed szkodnikami.

Kluczową zasadą IPM jest minimalizacja użycia środków biobójczych – idealnie należy tak utrzymywać obiekt i prowadzić działania prewencyjne, aby stosowanie insektycydów czy rodentycydów wewnątrz zakładu było ostatecznością, tylko w sytuacjach awaryjnych. Ma to bezpośrednie przełożenie na bezpieczeństwo produktów żywnościowych oraz ochronę środowiska pracy.

Efektywne wdrożenie IPM wymaga bliskiej współpracy między zewnętrznymi specjalistami DDD (takimi jak ekipa Protect24h.pl) a kierownictwem i personelem zakładu. Pracownicy muszą być świadomi zasad higieny i procedur (np. niezwłocznie zgłaszać zauważone ślady szkodników, przestrzegać reżimu czystości), bo bez ich zaangażowania nawet najlepszy plan ochrony nie zadziała.

Zintegrowana ochrona przed szkodnikami oznacza zmianę podejścia z reaktywnego „zwalczania problemu, gdy się pojawi” na proaktywne „zapobieganie, zanim problem się rozwinie”. Początkowo wdrożenie IPM może wymagać większego wysiłku i nakładów (np. inwestycji w środki zapobiegawcze, szkolenia, dodatkowy monitoring), ale w długim okresie podejście to przynosi wymierne oszczędności. Mniej częste i mniej intensywne używanie chemicznych środków oznacza niższe koszty ich zakupu, a także mniejsze ryzyko skażenia produktów (co z kolei redukuje ryzyko kosztownych wycofań partii żywności z rynku czy sporów prawnych). Co więcej, stworzenie szczelnego, „odpornego” na szkodniki systemu przekłada się na większą stabilność produkcji i spokój biznesowy. Innymi słowy, IPM to podejście zarówno bardziej zrównoważone, jak i bardziej opłacalne dla przedsiębiorstwa.

Dlaczego IPM jest niezbędne dla zgodności z IFS i minimalizacji ryzyka

Standard IFS Food jednoznacznie wymaga, by każda certyfikowana firma posiadała i wdrożyła skuteczny program zwalczania szkodników, oparty na wnikliwej analizie zagrożeń i ocenie ryzyka, a także zgodny z obowiązującymi przepisami prawa. W praktyce IPM jest uznawane za najbardziej efektywne i zrównoważone podejście do kontroli szkodników w przemyśle spożywczym – doskonale wpasowuje się więc w filozofię i wymogi IFS.

Skuteczne wdrożenie IPM minimalizuje ryzyko zanieczyszczenia produktów, surowców i opakowań przez szkodniki – a właśnie brak zanieczyszczeń tego typu jest jednym z kluczowych, nienegocjowalnych wymogów standardu IFS. Analiza zagrożeń (HACCP) w zakładzie musi wyraźnie wykazywać, w jaki sposób program zintegrowanej ochrony przed szkodnikami został dostosowany do specyfiki obiektu i dlaczego przyjęte rozwiązania zapewnią bezpieczeństwo. Innymi słowy, w kontekście IFS, IPM to nie tylko „dobrze widziana praktyka”, lecz konieczność. Tylko poprzez konsekwentny program zapobiegania i kontroli szkodników – obejmujący systematyczny monitoring i szybkie działania zapobiegawcze – firma może spełnić surowe kryteria audytu IFS i utrzymać certyfikację.

Wymagania IFS Food v8 dotyczące ochrony przed szkodnikami (sekcja 4.13)

Analiza zagrożeń i ocena ryzyka – podstawa programu ochrony

Skuteczny program ochrony przed szkodnikami w ramach IFS musi być zbudowany na rzetelnej analizie zagrożeń i ocenie związanego z nimi ryzyka, a także spełniać wymagania lokalnego prawa. Analiza ta powinna jasno wykazywać, dlaczego i w jaki sposób w danym zakładzie wdrażany jest program zintegrowanej ochrony przed szkodnikami (IPM). Kluczowe jest tutaj zaangażowanie kompetentnego specjalisty ds. pest control oraz kierownictwa zakładu – wspólnie muszą oni opracować zrównoważone rozwiązania dostosowane do specyfiki obiektu.

W praktyce do oceny ryzyka związanego ze szkodnikami można podejść na różne sposoby. Często stosuje się model dwukryterialny, gdzie analizuje się z jednej strony prawdopodobieństwo pojawienia się danego szkodnika (np. na podstawie dotychczasowych obserwacji i zgłoszeń), a z drugiej – potencjalne skutki dla zdrowia konsumenta lub produkcji. Bardziej rozbudowane podejścia trójkryterialne uwzględniają dodatkowo wykrywalność zagrożenia (czyli jak trudno zauważyć lub zdiagnozować obecność szkodnika). Wynik takiej oceny pozwala przypisać ryzyku jedną z kategorii: niskie, średnie lub wysokie. Od tego zależy intensywność działań – przy niskim ryzyku wystarczą podstawowe środki profilaktyczne i rutynowe przeglądy, przy średnim konieczny jest regularny monitoring i wzmożona profilaktyka, a przy wysokim ryzyku wprowadza się gęstą sieć punktów kontrolnych, częste inspekcje i odpowiednio częstsze działania prewencyjne.

Przy ocenie ryzyka należy uwzględniać m.in. biologię szkodników (ich cykle rozwojowe, sezonowość), dotychczasowe doświadczenia zakładu z infestacjami (czy w przeszłości pojawiały się określone szkodniki), specyfikę procesu produkcyjnego (np. surowce, które mogą przyciągać dane szkodniki) oraz otoczenie obiektu (bliskość pól uprawnych, zbiorników wodnych, wysypisk itp.). Na podstawie wyników oceny ryzyka planuje się też częstotliwość wizyt kontrolnych firmy DDD – według brytyjskiego stowarzyszenia BPCA zaleca się, by takich wizyt było nie mniej niż 8 w ciągu roku, choć liczba ta powinna być dostosowana do specyfiki zakładu.

Przejście z podejścia opartego na sztywnych schematach (np. rozmieszczanie pułapek co określoną liczbę metrów) na podejście oparte na ryzyku sprawia, że program ochrony przed szkodnikami staje się maksymalnie dopasowany i efektywny. Zasoby – takie jak liczba i lokalizacja pułapek, częstotliwość przeglądów – są kierowane tam, gdzie rzeczywiście są najbardziej potrzebne. W ten sposób zwiększa się skuteczność działań (bo koncentrują się na krytycznych obszarach), a jednocześnie unika zbędnych kosztów tam, gdzie ryzyko jest niewielkie. Dobrze przeprowadzona analiza zagrożeń daje solidne uzasadnienie wszystkich podjętych kroków i ułatwia wykazanie zgodności z wymaganiami standardu. Natomiast brak takiej analizy oznacza działanie „na oślep” – trudności z uzasadnieniem obranej strategii i ryzyko niespełnienia wymogów audytu IFS.

Współpraca z zewnętrznym dostawcą usług DDD

Jeśli firma decyduje się na zlecenie ochrony przed szkodnikami zewnętrznemu usługodawcy (np. podpisując umowę z Protect24h.pl), musi pamiętać, że odpowiedzialność za spełnienie wymogów IFS nadal spoczywa na niej. Współpraca z firmą DDD powinna być dokładnie uregulowana, a kluczowe kwestie to:

Umowa o świadczenie usług: Wszystkie wymagania standardu IFS dotyczące kontroli szkodników muszą zostać uwzględnione w pisemnej umowie z firmą DDD. Kontrakt powinien jasno określać strony umowy (dane zlecającego i wykonawcy oraz aktualne dane kontaktowe), czas trwania współpracy, dokładny zakres świadczonych usług (np. jakie obszary i jakie działania obejmuje), warunki rozwiązania umowy i zgłaszania reklamacji, a także ustalenia finansowe (ceny usług, ewentualne dodatkowe koszty). Dobrze sformułowana umowa chroni interesy obu stron i stanowi podstawę do egzekwowania należytej jakości usług.
Obowiązki dostawcy usług DDD: Zewnętrzna firma jest odpowiedzialna za realizację działań zgodnie z ustaleniami kontraktu i standardem IFS. Oznacza to m.in. regularną komunikację z zakładem, aby zapewnić skuteczność systemu ochrony przed szkodnikami, przekazywanie jasnych zaleceń dotyczących działań prewencyjnych (np. uszczelnienia budynku, poprawy sanitarnej), a także usuwanie ewentualnych pozostałości po szkodnikach (padliny, odchody). Dostawca usług powinien również na bieżąco identyfikować pojawiające się zagrożenia, proponować środki zaradcze, instalować i serwisować urządzenia monitorujące (pułapki, karmniki), analizować trendy (czyli sprawdzać, czy aktywność szkodników rośnie czy maleje) oraz przeprowadzać profesjonalne zabiegi zwalczające szkodniki, dokumentując każde działanie.
Obowiązki zakładu (usługobiorcy): Po stronie zakładu leży m.in. wdrażanie zaleceń przekazanych przez firmę DDD w określonych ramach czasowych (np. natychmiastowe naprawienie dziury w drzwiach wskazanej podczas inspekcji). Zakład musi też zapewnić bezpieczne warunki pracy dla ekipy DDD w trakcie wykonywania zabiegów oraz zagwarantować dostęp do wszystkich wymaganych obszarów (nie wolno „chować” przed kontrolą żadnych pomieszczeń). Ważne jest wyznaczenie wewnątrz firmy osoby odpowiedzialnej za kontakt z dostawcą usług – takiego koordynatora, który zna harmonogram i procedury, pilnuje realizacji zaleceń i potrafi egzekwować przestrzeganie wewnętrznych ustaleń (np. dotyczących sprzątania czy składowania towaru).
Nadzór nad działaniami: Firma spożywcza, mimo korzystania z usług zewnętrznych, powinna wyznaczyć i przeszkolić własnego pracownika do monitorowania efektywności programu ochrony przed szkodnikami. Taka osoba powinna regularnie kontrolować, czy działania prowadzone przez firmę DDD są skuteczne i zgodne z ustaleniami, a także czy pracownicy zakładu przestrzegają procedur (np. nie zostawiają otwartych drzwi, utrzymują czystość). Pamiętajmy, że nawet przy outsourcingu, to na kierownictwie zakładu spoczywa odpowiedzialność przed audytorem IFS za to, że wszystkie wymagane działania zapobiegawcze i korygujące są realizowane i nadzorowane.

Dokumentacja działań i raportowanie

IFS wymaga bardzo szczegółowej dokumentacji wszystkich działań związanych z ochroną przed szkodnikami. Obejmuje ona m.in.:

Plan i środki kontroli szkodników: Zakład powinien posiadać udokumentowany plan zwalczania szkodników, oparty na wynikach analizy ryzyka. W planie uwzględnia się specyfikę obiektu (otoczenie zakładu, rodzaj surowców i produktów, elementy infrastruktury sprzyjające szkodnikom), rozmieszczenie i oznakowanie urządzeń monitorujących (mapy pułapek, karmników itp.) oraz wyznacza osoby odpowiedzialne za poszczególne działania.
Rejestr inspekcji i działań: Każda inspekcja obiektu pod kątem obecności szkodników oraz każde działanie (np. zabieg dezynsekcji, wymiana przynęty) musi być odnotowane w dokumentacji. Ważne jest także śledzenie realizacji zaleceń – np. potwierdzenie, że zalecana naprawa lub czyszczenie zostało wykonane i kiedy.
Ewidencja infestacji: Jeśli doszło do pojawienia się szkodników, należy to wyraźnie udokumentować – z podaniem daty, miejsca, gatunku szkodnika – oraz opisać, jakie środki zaradcze zostały podjęte (np. dodatkowa deratyzacja, utylizacja zanieczyszczonego surowca). Kolejne wpisy powinny śledzić, czy problem został wyeliminowany.
Monitorowanie skuteczności: Dokumentacja powinna zawierać również wyniki regularnego monitoringu i analizy trendów aktywności szkodników. Dzięki temu można w porę wychwycić niepokojące tendencje (np. wzrost liczby owadów łapanych w pułapkach) i odpowiednio zareagować. Trendy często przedstawia się w formie wykresów lub tabel z wnioskami i zaplanowanymi działaniami korygującymi.
Działania korygujące i zapobiegawcze: Gdy stwierdzona zostanie niezgodność (np. znaleziono szkodnika lub ślady jego obecności tam, gdzie nie powinno go być), należy sporządzić raport z podjętych działań. Powinien on zawierać ocenę potencjalnych skutków (dokonaną przez wykwalifikowaną osobę, np. pełnomocnika ds. jakości), opis natychmiastowych kroków podjętych w celu opanowania sytuacji (np. wstrzymanie produkcji na danym obszarze, dodatkowa dezynsekcja), analizę przyczyny źródłowej problemu, plan działań korygujących i zapobiegawczych (z terminami realizacji) oraz wskazanie osób odpowiedzialnych. Po wdrożeniu działań należy udokumentować weryfikację ich skuteczności.
Raportowanie incydentów: Każdy poważniejszy incydent związany ze szkodnikami (czyli niezgodność) powinien być udokumentowany także w formie raportu. Minimalny zakres informacji to: dokładna lokalizacja zdarzenia, zdjęcia lub próbki potwierdzające problem, opis zaistniałej sytuacji, proponowane rozwiązanie i/lub podjęte działania oraz wskazanie, kto jest odpowiedzialny za rozwiązanie problemu (zewnętrzna firma DDD czy wewnętrzny dział). Jeśli w związku z incydentem użyto środków biobójczych, raport powinien zawierać szczegóły: przeciwko jakiemu organizmowi zastosowano środek, w jaki sposób go aplikowano (np. oprysk, zamgławianie), nazwa handlowa preparatu, jego dawka lub ilość, a także substancja czynna i jej stężenie.

Urządzenia monitorujące i analiza trendów

Skuteczny monitoring szkodników odgrywa kluczową rolę w systemie IFS. Wszystkie stosowane stacje monitorujące – np. trutki w karmnikach, pułapki lepowe, lampy owadobójcze – muszą być dobrane odpowiednio do celu, rozmieszczone we właściwych miejscach i utrzymywane w pełnej sprawności. Urządzenia te należy instalować tak, by nie stwarzały ryzyka zanieczyszczenia (np. pułapki lepowej nie wolno umieścić bezpośrednio nad linią produkcyjną, by owady nie spadały na żywność). Rozmieszczenie karmników deratyzacyjnych i innych pułapek powinno wynikać z analizy zagrożeń – tam, gdzie ryzyko wtargnięcia gryzonia jest większe (np. przy drzwiach zewnętrznych, rampach), tam powinno być ich więcej. IFS dopuszcza modyfikowanie liczby i lokalizacji pułapek w trakcie trwania systemu, w oparciu o wyniki analizy trendów (czyli jeżeli monitoring wskazuje na aktywność w jakimś obszarze, zwiększamy zagęszczenie pułapek właśnie tam). Oczywiście wszystkie pułapki powinny być solidnie wykonane, trwale przymocowane do podłoża lub ścian, ponumerowane i zgodne z planem rozmieszczenia (mapą).

Kolejnym elementem kontrolnym jest weryfikacja dostaw surowców i produktów. IFS wymaga, by przy przyjęciu towaru sprawdzać go pod kątem obecności szkodników (np. ślady bytności w opakowaniach zbiorczych, żywe owady w workach z mąką). Jeżeli podczas odbioru dostawy zostanie wykryty problem, należy to odnotować w dokumentacji i podjąć odpowiednie działania (np. odrzucić dostawę, poinformować dostawcę, przeprowadzić dezynsekcję magazynu).

Bardzo ważnym narzędziem oceny skuteczności systemu jest wspomniana analiza trendów. Polega ona na regularnym analizowaniu danych zbieranych z monitoringu szkodników i wyciąganiu z nich wniosków. Przykładowo, można co kwartał zestawiać w formie wykresu liczbę złapanych owadów w lampach UV czy ilość zjedzonej przez gryzonie przynęty w poszczególnych strefach zakładu. Następnie ocenia się trend – czy liczby rosną (co oznacza narastający problem), pozostają stabilne, czy maleją (co wskazuje na skuteczność działań). Kolejnym krokiem jest analiza przyczyn obserwowanych zmian (np. sezonowy wzrost aktywności owadów w miesiącach letnich, chwilowe zaniedbanie czystości w magazynie, prace budowlane w okolicy płoszące szczury do naszego obiektu). Na koniec planuje się odpowiednie działania: korygujące (likwidujące przyczynę problemu tu i teraz) oraz zapobiegawcze (zapewniające, że sytuacja nie powtórzy się w przyszłości). Może to oznaczać np. dołożenie dodatkowych pułapek, zagęszczenie harmonogramu sprzątania, uszczelnienie drzwi, szkolenie pracowników lub aktualizację procedur. Standard IFS kładzie nacisk na taką właśnie proaktywną analizę – ciągłe doskonalenie programu na podstawie zebranych danych. Dzięki temu możliwe jest podjęcie działań zanim problem wymknie się spod kontroli, a sam system ochrony przed szkodnikami stale się ulepsza.

Środki strukturalne i higieniczne zapobiegające szkodnikom

Standard IFS szczegółowo określa wymagania dotyczące konstrukcji i utrzymania zakładu, aby zapobiegać inwazji szkodników. Najważniejsze z nich to:

Pomieszczenia produkcyjne i magazynowe: Muszą być zaprojektowane i utrzymywane tak, by nie stwarzać warunków sprzyjających szkodnikom. Układ i konstrukcja zakładu powinna umożliwiać łatwe utrzymanie czystości oraz skuteczne przeprowadzenie kontroli i zabiegów DDD. Przykładowo, zakamarki i trudno dostępne przestrzenie należy ograniczyć do minimum.
Ściany: Powierzchnie ścian w obszarach produkcyjnych powinny być gładkie, niechłonne i odporne na zużycie, aby łatwo je czyścić i dezynfekować. Połączenia ścian z podłogą i sufitem warto wykonać w sposób zaokrąglony (coving), co eliminuje szczeliny i ułatwia sprzątanie. Dobrze utrzymane ściany bez pęknięć i dziur to mniej kryjówek dla szkodników i mniejsze ryzyko gromadzenia się brudu czy wilgoci (która sprzyja pleśniom).
Podłogi: Podłogi powinny być trwałe, niepękające i łatwe do mycia. Kluczowe jest zapewnienie odpowiedniego odwodnienia – woda z mycia lub procesów nie może zalegać na posadzce, bo stojące kałuże przyciągają szkodniki (stanowią źródło wody dla owadów i gryzoni). Studzienki ściekowe i odwodnienia muszą być zaprojektowane tak, by nie umożliwiały szkodnikom przedostania się z kanalizacji do wnętrza (np. powinny mieć syfony, kratki, siatki).
Sufity i przestrzenie pod dachem: Powinny być zaprojektowane i utrzymywane tak, by nie gromadziły się na nich brud i kondensat. Zwisające pajęczyny, kurz czy krople wody na suficie to sygnał zaniedbania higieny. Sufity podwieszane (jeśli występują) powinny mieć możliwość demontażu lub inspekcji przestrzeni nad nimi, aby w razie potrzeby móc ją oczyścić i sprawdzić obecność szkodników.
Okna i drzwi: Okna (zwłaszcza te otwierane dla przewietrzania) muszą być zabezpieczone siatkami przeciwowadowymi, które można łatwo zdjąć i umyć. Drzwi zewnętrzne i bramy załadunkowe powinny być maksymalnie szczelne – warto zainstalować uszczelki i progi, a tam gdzie to możliwe mechanizmy samozamykające. Celem jest uniemożliwienie szkodnikom dostania się do środka. Dodatkowe kurtyny powietrzne lub paskowe PVC na wejściach to skuteczna bariera przeciw owadom.
Gospodarka odpadami: Miejsca gromadzenia odpadów to częsty „magnes” na szkodniki, dlatego muszą być szczególnie zadbane. Pojemniki na śmieci powinny być trwałe, szczelnie zamykane i opisane (np. bioodpady, plastik itp.), a także regularnie czyszczone i dezynfekowane, by nie gromadziły resztek i nie wydzielały silnych zapachów. Plac lub pomieszczenie, gdzie trzymane są kontenery, powinien być utrzymany w czystości i porządku – rozrzucone odpadki czy rozlane płyny należy natychmiast sprzątać. Im mniej atrakcyjne to miejsce dla szkodników (brak łatwo dostępnej żywności, kryjówek), tym mniejsza szansa ich wystąpienia.
Sprzątanie i dezynfekcja: Kluczową rolę w zapobieganiu szkodnikom odgrywa regularna i skuteczna higiena. Zakład powinien mieć harmonogram sprzątania i mycia dostosowany do specyfiki (na podstawie analizy ryzyka – które miejsca brudzą się najszybciej, gdzie wymagane są codzienne działania, a gdzie wystarczy tygodniowe). Sprzątanie musi być przeprowadzane przez przeszkolony personel, z użyciem odpowiednich środków myjących i dezynfekujących. Czyste maszyny, podłogi i regały oznaczają mniej pożywienia i schronienia dla szkodników, a więc i mniejszą ich aktywność. Poza rutynowymi porządkami konieczne są też okresowe, gruntowne akcje mycia (np. mycie wysoko położonych elementów konstrukcji, lamp, wentylacji) oraz dezynfekcje pomieszczeń – wszystko to dokumentowane i weryfikowane pod kątem skuteczności.

Świadomość personelu i szkolenia

Ludzie są równie ważnym elementem systemu bezpieczeństwa jak procedury i urządzenia. Standard IFS podkreśla, że bez zaangażowania personelu nawet najlepszy plan ochrony przed szkodnikami może się nie powieść. Dlatego:

Podnoszenie świadomości: Kierownictwo i pracownicy powinni rozumieć, na czym polega koncepcja IPM i jaką rolę oni sami odgrywają w ochronie zakładu przed szkodnikami. Należy uświadamiać załogę, że czystość, porządek i przestrzeganie procedur (np. zamykanie drzwi, niewnoszenie jedzenia na halę produkcyjną) to elementy skutecznej profilaktyki.
Szkolenia personelu: Pracownicy powinni być regularnie szkoleni z wewnętrznych procedur kontroli szkodników obowiązujących w firmie. Muszą wiedzieć, jakie działania prewencyjne stosuje się w zakładzie oraz jak wygląda system raportowania incydentów. Szkolenia powinny też nauczyć ich rozpoznawania podstawowych śladów obecności szkodników (np. odchody, ślady gnicia opakowań, zapachy) i procedury zgłaszania takich obserwacji odpowiednim osobom (np. kierownikowi zmiany, pełnomocnikowi ds. jakości).
Współpraca całej załogi: Program IPM zadziała tylko wtedy, gdy wszyscy w zakładzie będą ze sobą współpracować. Jeśli personel nie stosuje się do zaleceń – np. nie przestrzega zaleconych przerw produkcyjnych po zabiegu dezynsekcji, zaniedbuje sprzątanie, niewłaściwie magazynuje surowce – wysiłki służb DDD pójdą na marne. Dlatego tak ważne jest budowanie wśród załogi poczucia odpowiedzialności za utrzymanie zakładu wolnego od szkodników. Dobra komunikacja między ekipą DDD a pracownikami (np. informowanie o planowanych zabiegach, wskazanie obszarów wymagających uwagi) dodatkowo zwiększa skuteczność działań.

Wnioski i rekomendacje

Standard IFS Food stanowi jedno z najbardziej kompleksowych i rygorystycznych narzędzi zapewnienia jakości i bezpieczeństwa żywności w całym łańcuchu dostaw. Jego wdrożenie i utrzymanie to nie tylko spełnienie wymogu klientów, ale przede wszystkim strategiczna inwestycja – budująca zaufanie konsumentów, usprawniająca wewnętrzne procesy i otwierająca firmie drzwi do globalnych rynków. Kluczowym elementem zgodności z IFS jest zintegrowana, proaktywna ochrona przed szkodnikami (IPM). To podejście wykraczające poza tradycyjne, reaktywne metody – koncentruje się na zapobieganiu, ciągłym monitoringu i doskonaleniu systemu, tak aby zagrożenia zostały wyeliminowane, zanim przerodzą się w poważny problem.

Dla firm z branży spożywczej, które chcą zdobyć lub utrzymać certyfikat IFS, nieocenionym wsparciem jest współpraca z doświadczonym, wyspecjalizowanym partnerem DDD. Protect24h.pl – ekspert w dziedzinie dezynfekcji, dezynsekcji i deratyzacji zgodnie ze standardami IFS – oferuje kompleksowe rozwiązania, które pozwalają klientom osiągnąć następujące cele:

Pełna zgodność z wymaganiami IFS: Dzięki znajomości standardów i praktycznemu doświadczeniu, Protect24h.pl pomaga wdrożyć wszystkie niezbędne elementy związane z ochroną przed szkodnikami – od analizy ryzyka, przez właściwą dokumentację, po skuteczny monitoring – tak aby spełnić rygorystyczne kryteria audytu IFS.
Proaktywne zarządzanie ryzykiem: Stosując zasady IPM, z naciskiem na działania prewencyjne i wczesne wykrywanie problemów, minimalizujemy ryzyko skażenia produktów przez szkodniki, a tym samym chronimy firmę przed potencjalnymi stratami finansowymi i wizerunkowymi.
Optymalizacja kosztów: Dzięki ukierunkowanym działaniom, które redukują konieczność stosowania kosztownych interwencji chemicznych, współpraca z Protect24h.pl pozwala obniżyć długoterminowe koszty związane z kontrolą szkodników. Zapobieganie jest zawsze tańsze niż walka z pełnowymiarową infestacją czy wycofywanie produktów ze sprzedaży.
Ciągłe doskonalenie: Regularna analiza wyników monitoringu i doradztwo specjalistów Protect24h.pl w zakresie działań korygujących sprawiają, że system ochrony przed szkodnikami w firmie stale się doskonali. To gwarantuje utrzymanie najwyższego poziomu bezpieczeństwa żywności i spokój podczas kolejnych audytów.

Rekomendacje:

Zainwestuj w certyfikację IFS: Jeśli jeszcze nie posiadasz certyfikatu, rozważ wdrożenie standardu IFS w swojej firmie. Uznanie IFS przez GFSI sprawia, że certyfikat ten jest globalnym „paszportem” – zwiększa wiarygodność w oczach partnerów i otwiera nowe możliwości biznesowe.
Wdroż program IPM: Zamiast polegać wyłącznie na doraźnym zwalczaniu szkodników, postaw na kompleksową, zintegrowaną ochronę. Opracuj program IPM dostosowany do specyfiki Twojego zakładu, obejmujący audyt zagrożeń, stały monitoring, działania profilaktyczne i regularną ocenę ryzyka. Taki proaktywny system znacząco zwiększa poziom bezpieczeństwa i ułatwia spełnienie wymogów IFS.
Nawiąż partnerstwo z Protect24h.pl: Skorzystaj z usług profesjonalistów DDD, którzy znają wymagania branży spożywczej. Protect24h.pl zapewni Ci nie tylko skuteczne zabiegi dezynfekcji, dezynsekcji i deratyzacji, ale także wsparcie merytoryczne – pomoże w prowadzeniu dokumentacji, przeszkoleniu personelu i analizie trendów, co bywa decydujące podczas audytu IFS.
Inwestuj w szkolenia i świadomość załogi: Pamiętaj, że nawet najlepszy plan zadziała tylko przy zaangażowaniu ludzi. Regularnie szkol swoich pracowników z zasad higieny, procedur zgłaszania incydentów i rozpoznawania oznak obecności szkodników. Buduj kulturę bezpieczeństwa, w której każdy rozumie, jak ważne jest utrzymanie zakładu wolnego od szkodników.

W obliczu współczesnych wyzwań w branży spożywczej tylko kompleksowe i profesjonalne podejście gwarantuje sukces. Protect24h.pl jest gotowe wesprzeć Twoje przedsiębiorstwo w spełnieniu tych wymagań – zabezpieczając zakład przed szkodnikami zgodnie z IFS, a tym samym przyczyniając się do bezpieczeństwa żywności i długofalowego sukcesu na rynku.

IFS INTERNATIONAL FEATURED STANDARDS